Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 : Đẩy mạnh cải cách hệ thống xác lập và bảo vệ quyền SHTT

Kể từ ngày 01/04/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ (“SHTT”) do Quốc hội ban hành ngày 10/12/2025 bắt đầu có hiệu lực. Đây là lần sửa đổi thứ ba kể từ khi Luật SHTT được ban hành lần đầu tiên năm 2005.

Trong bối cảnh cả nước đang nỗ lực triển khai thực hiện các Nghị quyết số 57-NQ/TW và 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số và về phát triển kinh tế tư nhân, Luật SHTT 2025 có nhiều quy định mang tính đột phá, tạo điều kiện để ứng phó kịp thời với các thách thức mới mà kỷ nguyên công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và thương mại điện tử đặt ra.

Dưới đây là một số nội dung mới đáng chú ý nhất của Luật SHTT 2025.

1. Cải cách thủ tục hành chính liên quan đến việc xác lập quyền sở hữu công nghiệp

Quán triệt tinh thần của các Nghị quyết nêu trên của Bộ Chính trị, Luật SHTT 2025 đã rút ngắn đáng kể thời gian xử lý đơn đăng ký quyền sở hữu công nghiệp (« SHCN »), đơn giản hóa thủ tục xác lập quyền, đồng thời quy định một số biện pháp để bảo đảm thực hiện các yêu cầu mới về thời hạn này, cụ thể:

• Rút ngắn thời hạn xử lý đơn đăng ký quyền SHCN

– Rút ngắn thời hạn thẩm định nội dung đơn đăng ký từ 18 tháng trước đây xuống còn 12 tháng đối với sáng chế; từ 07 tháng đối với đơn kiểu dáng công nghiệp (« KDCN »), 09 tháng đối với đơn nhãn hiệu và 06 tháng đối với đơn chỉ dẫn địa lý xuống còn 05 tháng ;

– Rút ngắn thời hạn công bố đơn đăng ký KDCN, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý từ 02 tháng xuống còn 01 tháng kể từ ngày đơn được chấp nhận hợp lệ ;

– Rút ngắn thời hạn công bố các quyết định liên quan đến văn bằng bảo hộ từ 60 ngày xuống 30 ngày ;

– Rút ngắn hời hạn nộp ý kiến phản đối cấp bằng từ 09 tháng trước đây xuống còn 06 tháng đối với sáng chế ; từ 04 tháng đối với KDCN và 05 tháng đối với nhãn hiệu xuống còn 03 tháng ;

– Ngoài ra, thời hạn nộp yêu cầu thẩm định nội dung đối với đơn sáng chế tính từ ngày ưu tiên cũng được rút ngắn từ 42 tháng xuống còn 36 tháng.

• Thẩm định nhanh đối với đơn đăng ký sáng chế và nhãn hiệu

Luật SHTT 2026 đã bổ sung quy định cho phép thẩm định nội dung nhanh đối với đơn đăng ký sáng chế và đơn đăng ký nhãn hiệu, theo đó thời hạn thẩm định nội dung có thể được rút ngắn xuống chỉ còn 03 tháng, thay vì 12 tháng (đối với sáng chế) và 05 tháng (đối với nhãn hiệu).

• Đơn giản hóa yêu cầu đối với đơn đăng ký SHCN

Luật SHTT 2025 không còn liệt kê chi tiết từng loại tài liệu cụ thể phải nộp cho từng loại thủ tục như trước đây. Thay vào đó, luật đưa ra nguyên tắc chung, yêu cầu hồ sơ phải bao gồm các tài liệu về đối tượng yêu cầu bảo hộ và các tài liệu khác liên quan. Người nộp đơn phải chịu trách nhiệm về tính trung thực, và văn bằng bảo hộ có thể bị thu hồi nếu có khai báo sai.

• Loại bỏ thủ tục ra Thông báo chấp nhận hình thức đơn đăng ký SHCN

Theo quy định trước đây, sau khi xét nghiệm về mặt hình thức đơn đăng ký SHCN, trường hợp đơn được chấp nhận hợp lệ, Cục SHTT sẽ ban hành Thông báo chấp nhận hình thức và gửi cho người nộp đơn trước khi đơn được công bố trên Công báo. Luật SHTT 2025 đã loại bỏ thủ tục không cần thiết này. Như vậy, đơn đăng ký quyền SHCN nghiễm nhiên được coi là được chấp nhận về mặt hình thức vào ngày công bố, mà các bên liên quan không cần thực hiện bất cứ công việc nào.

• Quy định rõ hơn về thời hạn giấy ủy quyền đại diện SHCN

Đối với giấy ủy quyền không ghi thời hạn, thay vì được hiểu là có hiệu lực vô thời hạn như trước đây, Luật SHTT 2026 dẫn chiếu áp dụng theo quy định của Bộ luật Dân sự là 01 năm kể từ ngày ký. Quy định này sẽ giúp làm tăng tính minh bạch, giảm nguy cơ tranh chấp giữa chủ đơn và đại diện, đặc biệt trong các giao dịch quốc tế.

• Thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện hoạt động SHTT

Để thực hiện cải cách hành chính, đơn giản hóa thủ tục, đạt mục tiêu giảm đáng kể thời hạn xử lý đơn SHCN như nêu trên, Luật SHTT 2025 đã bổ sung quy định về mục tiêu chuyển đổi số toàn diện hoạt động SHTT thông qua việc ưu tiên phát triển đồng bộ hạ tầng số, dịch vụ trực tuyến, đầu tư để tự động hóa quy trình nghiệp vụ, ứng dụng công nghệ mới, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, nhằm nâng cao hiệu quả, tính minh bạch trong quản lý nhà nước về SHTT.

Luật cũng quy định nhà nước có trách nhiệm đảm bảo kinh phí và các điều kiện về cơ sở hạ tầng, phương tiện, trang thiết bị và các nguồn lực cần thiết khác cho các mục tiêu trên.

2. Tăng cường các biện pháp bảo vệ quyền SHTT trong kỷ nguyên số

Nhằm nâng cao hiệu quả ứng phó các thách thức mới đối với quyền SHTT trong môi trường số, Luật SHTT 2025 đã bổ sung một số điều khoản nhằm giải quyết các vướng mắc trong việc thực thi quyền SHTT thường gặp trong những năm qua. Cụ thể:

• Quy định rõ về trách nhiệm bảo vệ quyền SHTT của chủ quản nền tảng số

Luật SHTT 2025 lần đầu tiên luật hóa quy định theo đó chủ quản nền tảng số phải triển khai biện pháp bảo vệ quyền SHTT trên môi trường mạng theo quy định pháp luật về SHTT, thương mại điện tử, an ninh mạng và quy định khác của pháp luật có liên quan. Quy định rõ ràng như vậy sẽ tạo cơ sở pháp lý chắc chắn hơn để các chủ sở hữu thực thi quyền chống lại các vi phạm trên môi trường mạng.

• Quy định về thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT phù hợp hơn

Luật SHTT 2025 quy định thẩm quyền xử lý hành vi xâm phạm quyền SHTT thuộc về Tòa án và “người có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính”, mà không còn liệt kê cụ thể các cơ quan có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính như trước đây. Sửa đổi như vậy phù hợp với nhu cầu và xu thế chuyển đổi thực thi quyền SHTT từ cơ chế chủ yếu giải quyết bằng biện pháp hành chính sang một hệ thống thực thi nghiêng hơn về biện pháp dân sự tại tòa án.

• Mở rộng phạm vi và bổ sung thêm biện pháp dân sự mà tòa án có thể áp dụng

Luật SHTT 2025 cho phép Tòa án áp dụng các biện pháp tiêu hủy hoặc buộc phân phối, sử dụng vào mục đích phi thương mại không chỉ đối với hàng hóa xâm phạm quyền SHTT như trước đây, mà còn mở rộng ra đối với hàng giả, hàng sao chép lậu và nguyên liệu, vật liệu và phương tiện sản xuất được sử dụng để sản xuất hàng hóa giả mạo nhãn hiệu và hàng hóa sao chép lậu.

Luật cũng cho phép Tòa án bắt buộc gỡ bỏ, ẩn hoặc vô hiệu hóa truy cập đến thông tin, nội dung, tài khoản, trang thông tin điện tử, ứng dụng hoặc các định danh địa chỉ Internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền SHTT.

• Bổ sung thêm biện pháp khẩn cấp tạm thời trên môi trường mạng

Luật SHTT 2025 bổ sung thêm một số biện pháp khẩn cấp tạm thời mà tòa án có thể áp dụng nhằm ngăn chặn nguy cơ xảy ra thiệt hại không thể khắc phục được cho chủ sở hữu quyền SHTT và tránh việc tẩu tán chứng cứ vi phạm trên không gian mạng. Biện pháp mới bao gồm việc ẩn hoặc vô hiệu hóa quyền truy cập đối với nội dung, tài khoản, trang web, ứng dụng hoặc địa chỉ internet có liên quan đến hành vi xâm phạm quyền SHTT.

• Tăng mức bồi thường thiệt hại

Luật SHTT 2025 tăng gấp đôi mức bồi thường thiệt hại vật chất tối đa mà Tòa án có thể quyết định trong trường hợp không xác định được thiệt hại thực tế, từ 500 triệu đồng trước đây lên 1 tỷ đồng.

Mức bồi thường thiệt hại về tinh thần theo luật mới được quy định trong giới hạn từ mười lần đến một trăm lần mức lương cơ sở do Nhà nước quy định, thay vì từ 05 triệu đồng đến 50 triệu đồng trước đây. Đây là mức tăng đáng kể, và trong tương lai sẽ có thể tiếp tục tăng theo mức lương cơ sở.

• Bổ sung thêm quy định liên quan đến trí tuệ nhân tạo

Một trong những nguyên tắc cốt lõi của Luật SHTT Việt Nam là chỉ có con người mới có khả năng sáng tạo và có thể được công nhận là chủ thể quyền.

Luật SHTT 2025 lần đầu tiên đề cập đến trường hợp đối tượng quyền SHTT được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo, cho phép tổ chức, cá nhân sử dụng dữ liệu và đối tượng SHTT đã được công bố hợp pháp cho nghiên cứu, thử nghiệm, huấn luyện hệ thống trí tuệ nhân tạo, với điều kiện không ảnh hưởng bất hợp lý đến quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể quyền.

Việc xác lập quyền SHTT trong trường hợp này sẽ được Chính phủ quy định trong các văn bản dưới luật vẫn còn đang chờ đợi được ban hành.

3. Công nhận quyền SHTT là tài sản để thúc đẩy khai thác thương mại

Với mục tiêu chuyển trọng tâm từ cơ chế “bảo vệ quyền” sang “tài sản hóa – thương mại hóa – thị trường hóa” kết quả nghiên cứu, Luật SHTT 2025 chính thức công nhận quyền SHTT là một loại tài sản có thể được định giá, ghi nhận trong báo cáo tài chính và có thể được sử dụng để tham gia vào giao dịch dân sự, thương mại, đầu tư, như góp vốn, thế chấp để vay vốn hoặc khai thác thương mại.

Với quy định mới này, Luật SHTT 2025 được kỳ vọng sẽ tạo cú hích quan trọng cho việc khai thác giá trị kinh tế của các tài sản trí tuệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường công nghệ tại Việt Nam.