Nghị định số 271/2025/NĐ-CP : Thương mại hóa tài sản trí tuệ – Thúc đẩy « spin-off » từ học thuật sang doanh nghiệp

Ngày 15/10/2025 vừa qua Chính phủ đã ban hành Nghị định số 271/2025/NĐ-CP (« Nghị định 271 ») về việc thành lập, tham gia thành lập doanh nghiệp, tham gia góp vốn vào doanh nghiệp để thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ trên địa bàn thành phố Hà Nội. Đây được coi là một tiến triển mới trong quá trình hoàn thiện khung pháp lý, tạo môi trường thuận lợi và cơ chế hiệu quả nhằm khơi thông việc khai thác và thương mại hóa tài sản trí tuệ, hiện thực hóa chiến lược quan trọng theo Nghị quyết số 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Trong nền kinh tế tri thức hiện tại, quyền sở hữu trí tuệ ngày càng được coi là nguồn lực trọng yếu để phát triển. Nhưng thực tế nhiều năm qua cho thấy tại Việt Nam phần lớn các kết quả nghiên cứu của các cơ sở công lập chỉ dừng lại ở việc công bố khoa học, rất ít khi chuyển hóa thành sản phẩm thương mại. Mô hình “nghiên cứu — công bố — lưu kho” này đã góp phần hạn chế tác động tích cực mà kết quả nghiên cứu khoa học có thể mang lại cho phát triển kinh tế và xã hội.

Nghị định 271 nhắm tới mục tiêu cải tổ mô hình truyền thống nêu trên thông qua việc chính thức công nhận giá trị kinh tế của quyền sở hữu trí tuệ và mở đường cho làn sóng “spin-off” từ học thuật sang doanh nghiệp – xây dựng doanh nghiệp trên cơ sở các kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ được phát triển bởi các trường đại học và các viện nghiên cứu trong nước.

Nghị định 271 lần đầu tiên cung cấp khung pháp lý cho phép các cơ sở công lập, bao gồm các trường đại học, các viện nghiên cứu và các tổ chức khoa học và công nghệ công lập khác của Hà Nội biến kết các quả nghiên cứu, sản phẩm của lao động chất xám thành vốn góp vào doanh nghiệp, đồng thời khuyến khích nhà khoa học tham gia thực tế vào quản lý doanh nghiệp, trực tiếp khai thác thương mại các kết quả nghiên cứu khoa học của mình.

Theo Nghị định 271, những tài sản có thể dùng để góp vốn bao gồm tiền từ quỹ phát triển, quỹ khoa học và công nghệ, tài trợ, viện trợ hợp pháp, quyền sở hữu trí tuệ, kết quả nghiên cứu, phát triển công nghệ, hay các tài sản khác theo quy định pháp luật. Cán bộ, viên chức của cơ sở công lập có thể tham gia góp vốn, quản lý, điều hành doanh nghiệp được thành lập theo Nghị định, nếu được người đứng đầu đồng ý.

Nghị định 271 cho thấy một sự thay đổi lớn về tư duy quản lý. Thay vì chỉ thực hiện nghiên cứu theo đặt hàng hoặc nhiệm vụ, các trường đại học và viện nghiên cứu đã có cơ chế hóa giải các ý tưởng và sáng chế thành sản phẩm, tạo nguồn thu để tái đầu tư nghiên cứu.

Cơ chế mới của Nghị định 271 hiện đã bắt đầu được áp dụng thí điểm cho các cơ sở công lập trên địa bàn Hà Nội. Nếu thành công, mô hình này có thể được mở rộng áp dụng trên toàn quốc trong những năm sắp tới.