Luật Xử lý Vi phạm Hành chính 2025: Một số điểm mới đáng lưu ý trong quy định về xử lý vi phạm hành chính

Ngày 25/06/2025 Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật số 88/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xử lý Vi phạm Hành chính (“XLVPHC”) 2012. Luật XLVPHC 2025 chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/07/2025.

Cùng ngày 01/07/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 189/2025/NĐ-CP (“Nghị định 189”) quy định chi tiết Luật XLVPHC về thẩm quyền XPVPHC. Nghị định 189, có hiệu lực kể từ ngày ký, hướng dẫn thực hiện khoản 2 Điều 37a Luật XLVPHC 2025, nêu rõ các chức danh có thẩm quyền XPVPHC, các hình thức, phạm vi xử phạt, và biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng với từng chức danh.

Liên quan đến lĩnh vực sở hữu công nghiệp (“SHCN”), điều đặc biệt đáng lưu ý là việc Cục Sở hữu Trí tuệ lần đầu tiên được giao thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính, thay cho Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định mới của Luật XLVPHC 2025 trong lĩnh vực SHCN có thể gặp các khó khăn trên thực tế cho tới khi văn bản mới được ban hành để thay thế Nghị định số 99/2013/NĐ-CP quy định về XPVPHC trong lĩnh vực SHCN được ban hành năm 2013, đã trở nên không còn phù hợp.

Dưới đây là một số điểm sửa đổi, bổ sung đáng lưu ý của Luật XLVPHC 2025 và Nghị định 189. Các quy định này là quy định chung áp dụng cho các trường hợp vi phạm trong nhiều lĩnh vực khác nhau, bao gồm cả vi phạm trong lĩnh vực SHCN.

LUẬT XỬ LÝ VI PHẠM HÀNH CHÍNH SỬA ĐỔI 2025

1. Mở rộng thời hiệu xử phạt (điểm a khoản 1 Điều 6)

Đối với vi phạm hành chính trong một số lĩnh vực bao gồm cả vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, thời hiệu xử phạt được tăng từ 1 năm lên 2 năm.

Trường hợp XLVPHC đối với cá nhân, tổ chức do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến, thì thời hiệu xử phạt nêu trên được kéo dài thêm 01 năm. Thời gian cơ quan tiến hành tố tụng thụ lý, xem xét được tính vào thời hiệu XPVPHC.

2. Bổ sung XLVPHC trên môi trường điện tử (Điều 18a)

Điều 18a về xử lý vi phạm trên môi trường số mới được bổ sung cho phép gửi quyết định xử phạt, thông báo xử phạt qua email, ứng dụng, SMS… với điều kiện thông tin đảm bảo tính xác thực, toàn vẹn và an toàn dữ liệu. Sự thay đổi này phản ánh sự chuyển đổi số mạnh mẽ trong quản lý nhà nước nhằm tăng cường hiệu quả XLVPHC bằng cách tự động hóa các bước thủ tục, giảm thiểu giấy tờ và thời gian xử lý, nâng cao tính minh bạch và khả năng giám sát vì mọi hoạt động đều được ghi lại điện tử, giúp dễ dàng truy vết và kiểm tra.

3. Quy định rõ hơn về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính (Điều 37a)

Điều 37a mới được bổ sung quy định rõ ràng hơn về những chức danh có thẩm quyền XPVPHC. Chức danh xử phạt cũng được mở rộng hơn so với luật cũ bao gồm cả Thủ trưởng của các tổ chức thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ, Thủ trưởng cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh. Hướng dẫn chi tiết việc thực hiện điều này được Chính phủ ban hành trong các văn bản dưới luật.

4. Tăng mức phạt tiền tại chỗ không cần lập biên bản (Điều 56)

Theo Luật mới, mức phạt tiền tối đa được áp dụng cho hình thức xử phạt tại chỗ không cần lập biên bản tăng gấp đôi so với trước đây. Cụ thể, đối với cá nhân, mức phạt tiền tại chỗ không cần lập biên bản được nâng từ 250.000 đồng lên đến 500.000 đồng. Đối với tổ chức, mức phạt này tăng từ 500.000 đồng lên đến 1.000.000 đồng. Việc tăng mức phạt tiền không lập biên bản sẽ giúp các vi phạm nhỏ được xử lý nhanh chóng, giảm thiểu thời gian và thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, luật quy định trường hợp vi phạm hành chính được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ, thì phải lập biên bản.

5. Mở rộng chủ thể thực hiện xác minh tình tiết vụ việc vi phạm hành chính (Khoản 2 Điều 59)

Theo Luật mới, khi xem xét ra quyết định XPVPHC, trong trường hợp cần thiết, người có thẩm quyền lập biên bản vi phạm hành chính có thể tự mình hoặc phân công, phối hợp thực hiện việc xác minh. Trước đây chỉ có người có thẩm quyền XPVPHC có trách nhiệm xác minh tình tiết vụ việc vi phạm hành chính hoặc trưng cầu giám định.

6. Kéo dài thời gian tạm giữ tang vật để định giá (Khoản 3 Điều 60)

Theo Luật mới, trường hợp cần phải tạm giữ tang vật, phương tiện vi phạm và thành lập Hội đồng định giá, thì thời hạn tạm giữ tối đa được tăng từ 48 giờ lên 5 ngày, phù hợp với yêu cầu thực tiễn, do thời hạn 48 giờ quá ngắn đối với hầu hết các trường hợp để đảm bảo thực hiện các thủ tục.

7. Có thể chuyển vụ việc cho cơ quan tố tụng ở bất cứ giai đoạn nào (Điều 62)

Theo Luật mới, trong giai đoạn xem xét, xử lý vụ vi phạm, nếu xét thấy hành vi vi phạm có dấu hiệu tội phạm, người có thẩm quyền đang giải quyết vụ việc có thể chuyển ngay hồ sơ liên quan cho cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự. Nếu sau đó không truy cứu trách nhiệm hình sự, sẽ quay lại xử lý hành chính trong vòng 5 ngày làm việc. Trước đây việc chuyển cơ quan tố tụng chỉ thực hiện ở giai đoạn “xem xét quyết định xử phạt hành chính”, hay nói khác đi sau khi đã hoàn thiện hồ sơ, lập biên bản vi phạm hành chính.

8. Gửi quyết định XPVPHC để thi hành qua phương tiện điện tử (Điều 70)

Trước đây, quy định việc gửi quyết định xử phạt chủ yếu thông qua giao trực tiếp hoặc gửi qua bưu điện bảo đảm, và niêm yết công khai trong trường hợp không thể thực hiện các hình thức trên. Luật mới bổ sung hình thức gửi bằng phương thức điện tử. Phương thức này phù hợp với xu hướng chuyển đổi số và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho việc tiếp nhận thông tin của cá nhân, tổ chức, đồng thời đẩy nhanh quá trình thi hành quyết định xử phạt.

NGHỊ ĐỊNH 189

Nghị định 189 hướng dẫn chi tiết về thẩm quyền xử phạt theo quy định tại khoản 2 Điều 37a của Luật XLVPHC 2025. So với các quy định trước đây về thẩm quyền XLVPHC, Nghị định 189 phân cấp thẩm quyền rõ hơn, trao quyền mạnh hơn cho cấp cơ sở; quy định cụ thể mức giới hạn (%) so với mức phạt tối đa cho các chức danh; mở rộng thẩm quyền áp dụng các biện pháp xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả; tăng thẩm quyền xử phạt tại chỗ, giảm sự phụ thuộc chuyển hồ sơ lên cấp trên và có sự rõ ràng quy định cho mỗi chức danh.

Như đã đề cập ở trên, Nghị định 189 (tại Điều 6) lần đầu tiên quy định Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (“SHTT”) là một trong số các chức danh có thẩm quyền XPVPHC, theo đó Cục trưởng Cục SHTT có thẩm quyền : Phạt cảnh cáo; Phạt tiền đến mức tối đa đối với lĩnh vực tương ứng quy định tại Điều 24 của Luật XLVPHC; Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn; Tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm hành chính; Áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại khoản 1 Điều 28 của Luật XLVPHC.