Thông tư 06/2026/TT-BTC : Hoàn thiện khung pháp lý về thực thi quyền SHTT tại cửa khẩu
Ngày 26/01/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành Thông tư số 06/2026/TT-BTC (« Thông tư 06 ») sửa đổi bổ sung một số điều của Thông tư 13/2015/TT-BTC BTC quy định về kiểm tra, giám sát, tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu có yêu cầu bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (« SHTT »).
Có hiệu lực kể từ ngày 01/03/2026, Thông tư 06 đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý về thực thi quyền SHTT tại cửa khẩu. Với mục tiêu phân cấp, phân quyền tối đa, cắt giảm thủ tục rườm rà và hiện đại hóa giám sát hải quan, Thông tư 06 được chờ đợi sẽ tháo gỡ các khó khăn thực tiễn tồn tại lâu nay trong quá trình thực hiện biện pháp kiểm soát biên giới liên quan đến quyền SHTT.
Dưới đây là một số quy định mới đáng chú ý của Thông tư 06 :
1. Cơ chế chủ động tạm dừng thủ tục hải quan đối với hàng hóa bị nghi ngờ vi phạm quyền SHTT
Điểm mới đáng kể nhất của Nghị định 06 là việc bổ sung điều 10.a) mở rộng thẩm quyền thực thi của cơ quan hải quan, lần đầu tiên cho phép cơ quan hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa nghi ngờ hàng giả mạo nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý hoặc hàng sao chép lậu, khi có căn cứ rõ ràng về việc xâm phạm qua phân tích dữ liệu, thông tin nghiệp vụ và đánh giá rủi ro.
Trước đây, việc tạm dừng thủ tục hải quan chỉ có thể được thực hiện theo yêu cầu của chủ thể quyền SHTT. Cơ chế mới thể hiện sự chuyển đổi từ cách tiếp cận phản ứng sang cách tiếp cận mang tính phòng ngừa và thực thi.
Theo cơ chế mới, thẩm quyền ban hành quyết định tạm dừng thủ tục hải quan đối với hàng hóa xâm phạm quyền SHTT được giao cho Đội trưởng Hải quan nơi đăng ký tờ khai, thay cho Chi Cục trưởng hoặc cấp cao hơn theo quy định trước đây. Việc phân quyền như vậy sẽ tạo thuận lợi cho quyết định tại chỗ diễn ra nhanh chóng hơn.
Khi ban hành quyết định tạm dừng thủ tục hải quan, cơ quan hải quan phải thông báo cho chủ thể quyền SHTT hoặc người được ủy quyền hợp pháp trong vòng 8 giờ làm việc kể từ khi ra quyết định. Hệ thống xử lý dữ liệu điện tử của Hải quan sẽ được sử dụng để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ thông báo này một cách hiệu quả và nhất quán.
Trong trường hợp ra quyết định áp dụng biện pháp hành chính để xử lý hàng hóa vi phạm quyền SHTT, cơ quan hải quan phải thông báo cho chủ thể quyền SHTT hoặc người ủy quyền hợp pháp trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày ra quyết định.
Điều 10.a) cũng quy định cụ thể về việc bồi thường thiệt hại trong trường hợp cơ quan Hải quan chủ động tạm dừng làm thủ tục hải quan không đúng, gây thiệt hại cho chủ hàng. Biện pháp này giúp cân bằng giữa việc tăng cường quyền lực thực thi pháp luật với trách nhiệm giải trình.
2. Mở rộng nội dung kiểm tra, giám sát hàng hóa qua thương mại điện tử
Thông tư 06 bổ sung Điều 14a, quy định cụ thể về kiểm tra, giám sát hải quan đối với hàng hóa thương mại điện tử liên quan quyền SHTT, theo đó, hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu giao dịch qua thương mại điện tử có dấu hiệu là hàng giả hoặc xâm phạm quyền SHTT có thể bị xử lý tương tự như hàng hóa được giao dịch theo các kênh truyền thống.
Quy định mới này này phản ánh tầm quan trọng ngày càng gia tăng của thương mại điện tử xuyên biên giới và tăng cường kiểm soát hải quan trong môi trường thương mại kỹ thuật số.
3. Đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm gánh nặng về thủ tục giấy tờ
Thông tư 06 cũng đưa ra một số biện pháp nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm bớt gánh nặng giấy tờ, như bãi bỏ yêu cầu hợp pháp hóa hoặc công chứng một số loại giấy tờ, cho phép xác minh trực tuyến và tra cứu điện tử các tài liệu số và khuyến khích nộp hồ sơ thông qua hệ thống điện tử.
Ngoài ra, Thông tư còn giới thiệu các biểu mẫu chuẩn mới và chi tiết hơn (bao gồm các mẫu biểu tạm đình chỉ, gia hạn, chấm dứt, cập nhật và quyết định). Các mẫu biểu được cập nhật này nhằm đảm bảo tính nhất quán và rõ ràng trong việc thực hiện giữa các cơ quan hải quan.