Việt Nam tăng cường xử lý hành chính vi phạm quyền sở hữu công nghiệp theo Nghị định số 186/2026/NĐ-CP

Ngày 26/05/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 186/2026/NĐ-CP (“Nghị định 186“), sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 99/2013/NĐ-CP (“Nghị định 99“) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp (“SHCN“). Sửa đổi được ban hành trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai chương trình cải cách rộng lớn cả hai hệ thống hành chính và tư pháp, thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc tăng cường thực thi quyền SHCN, đặc biệt trong nền kinh tế số.

Nghị định 186 có hiệu lực kể từ ngày 15/07/2026.

Dưới đây là những điểm mới đáng chú ý của Nghị định.

1. Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam với thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính

Nghị định 186 sửa đổi các quy định về thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực SHCN nhằm phù hợp với quá trình cải cách tổ chức bộ máy nhà nước và việc sắp xếp lại các cơ quan thực thi.

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc trao thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính cho Cục Sở hữu trí tuệ (“SHTT“) sau khi Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ – cơ quan trước đây thực hiện chức năng này – được tổ chức lại. Thay đổi này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả và tính thống nhất trong hoạt động xử lý vi phạm nhờ tận dụng chuyên môn sâu của đội ngũ cán bộ Cục SHTT trong các lĩnh vực sáng chế, nhãn hiệu và kiểu dáng công nghiệp khi đánh giá hành vi xâm phạm.

Các cơ quan thực thi truyền thống, bao gồm lực lượng Quản lý thị trường, Ủy ban nhân dân các cấp, Sở Khoa học và Công nghệ, Hải quan và Công an, vẫn tiếp tục thực hiện chức năng xử phạt của mình. Tuy nhiên, ngưỡng thẩm quyền xử phạt của các cơ quan này đã được điều chỉnh để phù hợp với cơ cấu tổ chức mới, trong khi mức xử phạt tối đa về cơ bản vẫn được giữ nguyên.

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định 186 chính thức trao thẩm quyền xử phạt cho lực lượng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, phản ánh định hướng của Chính phủ trong việc tăng cường xử lý các hành vi xâm phạm quyền SHCN trên môi trường số.

2. Bổ sung biện pháp chặn truy cập website để xử lý hành vi xâm phạm trực tuyến

Nghị định 186 bổ sung một biện pháp khắc phục hậu quả mới nhằm xử lý các hành vi xâm phạm trên môi trường trực tuyến, theo đó cơ quan có thẩm quyền có thể yêu cầu chặn truy cập đối với tên miền xâm phạm.

Theo quy định mới, nhà cung cấp dịch vụ lưu trữ có thể bị yêu cầu áp dụng các biện pháp kỹ thuật để chặn truy cập vào tên miền xâm phạm trong thời hạn 05 ngày kể từ ngày nhận được quyết định của cơ quan có thẩm quyền và phải khôi phục truy cập trong vòng 03 ngày trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền ban hành quyết định khôi phục truy cập, đồng thời nhà cung cấp dịch vụ phải báo cáo kết quả thực hiện trong vòng 10 ngày kể từ khi hoàn thành.

Cơ chế này tạo thêm một công cụ hữu hiệu giúp cơ quan thực thi nhanh chóng ngăn chặn hoạt động xâm phạm trên môi trường mạng trong khi vụ việc vẫn đang được xử lý. Tùy thuộc vào kết quả giải quyết, cơ quan có thẩm quyền có thể tiếp tục áp dụng các biện pháp như thu hồi hoặc buộc hoàn trả tên miền xâm phạm.

Biện pháp mới này được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả thực thi hành chính đối với các hành vi xâm phạm nhãn hiệu trên môi trường trực tuyến, đặc biệt khi website hoặc tên miền được sử dụng để quảng cáo hoặc kinh doanh hàng giả, hàng hóa xâm phạm quyền SHCN.

3. Mở rộng phạm vi biện pháp khắc phục hậu quả đối với tên hộ kinh doanh

Nghị định 186 mở rộng phạm vi áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả, không chỉ đối với tên doanh nghiệp như trước đây mà còn áp dụng đối với tên hộ kinh doanh.

Quy định này khắc phục một khoảng trống pháp lý quan trọng, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng hơn để chủ thể quyền yêu cầu cơ quan nhà nước xử lý các hành vi xâm phạm do hộ kinh doanh thực hiện – một mô hình kinh doanh được sử dụng phổ biến bởi các cơ sở bán lẻ quy mô nhỏ tại Việt Nam. Trên thực tế, quy định mới được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện thuận lợi hơn cho chủ thể quyền khi gửi đơn yêu cầu xử lý vi phạm hành chính đến lực lượng Quản lý thị trường đối với các hộ kinh doanh xâm phạm.

4. Đơn giản hóa yêu cầu về giấy ủy quyền

Một trong những điểm cải cách đáng ghi nhận của Nghị định 186 là bãi bỏ yêu cầu công chứng và hợp pháp hóa lãnh sự đối với giấy ủy quyền (Power of Attorney – POA) trong thủ tục xử lý vi phạm hành chính.

Theo quy định trước đây của Nghị định 99, chủ thể quyền nước ngoài nhìn chung phải nộp giấy ủy quyền đã được công chứng và hợp pháp hóa lãnh sự. Trên thực tế, việc hoàn tất các thủ tục này có thể mất nhiều tuần, thậm chí hàng tháng, tạo điều kiện để đối tượng vi phạm tẩu tán hàng hóa hoặc che giấu chứng cứ trước khi cơ quan có thẩm quyền tiến hành xử lý.

Theo Nghị định 186, chủ thể quyền chỉ cần nộp bản chính hoặc bản sao chứng thực của giấy ủy quyền; việc công chứng và hợp pháp hóa lãnh sự không còn là điều kiện bắt buộc. Đối với giấy ủy quyền được lập bằng tiếng nước ngoài, chỉ cần nộp bản dịch tiếng Việt được cơ quan có thẩm quyền chứng thực hoặc được đại diện SHCN tại Việt Nam xác nhận.

Bên cạnh đó, Nghị định 186 còn bổ sung một quy định giúp đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với các vụ việc xử lý vi phạm tiếp theo. Theo đó, nếu bản chính giấy ủy quyền đã được nộp cho cùng một cơ quan có thẩm quyền và vẫn còn hiệu lực, chủ thể quyền chỉ cần dẫn chiếu đến hồ sơ đã nộp trước đó mà không phải nộp lại bản chính. Quy định này sẽ góp phần giảm bớt thủ tục hành chính không cần thiết đối với các chủ thể quyền thường xuyên thực hiện nhiều biện pháp xử lý vi phạm trước cùng một cơ quan.

Ý nghĩa thực tiễn

Nghị định 186 đánh dấu thêm một bước tiến trong quá trình hiện đại hóa cơ chế xử lý hành chính đối với các vi phạm quyền SHCN. Bên cạnh việc phản ánh những thay đổi trong tổ chức bộ máy nhà nước, Nghị định còn bổ sung nhiều cơ chế thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả và tốc độ xử lý vi phạm, đặc biệt đối với các hành vi xâm phạm trên môi trường số.

Đối với các chủ thể quyền, việc mở rộng thẩm quyền xử phạt, bổ sung các công cụ xử lý hành vi xâm phạm trực tuyến và đơn giản hóa các yêu cầu về thủ tục được kỳ vọng sẽ giúp cơ chế xử lý vi phạm hành chính trở thành một phương thức bảo vệ quyền SHCN hiệu quả và thuận tiện hơn.

Các doanh nghiệp hoạt động dựa trên thương hiệu, công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo nên rà soát chiến lược thực thi quyền SHTT của mình để có thể chủ động ứng phó với các hành vi xâm phạm, đồng thời tận dụng các cơ chế thực thi mới được bổ sung theo Nghị định 186.